Urbana šetnja sa gradskim arhitektom Banjaluke

Odmah nakon Urbane šetnje sa Harisom Piplašem, Istraživački centar za prostor je imao zadovoljstvo da u okviru nove šetnje, na samom kraju 2017. godine (utorak, 26.12.), ugosti prof. Ivana Raškovića, novog gradskog arhitektu Banjaluke.

Šetnja je okupila članove Istraživačkog centra za prostor, te članove small SCALE tima ICP-a, koji su kao domaćini pokušali da otvore neke važne prostorne teme, da ukažu na specifične probleme i potencijale, te da predstave neka svoja razmišljanja o urbanom razvoju grada. Sa druge strane, prof. Rašković je u interakciji sa učesnicima održao jedan pravi master čas sa važnim lekcijama o razumijevanju i opravdavanju odnosa u gradu, načinu funkcionisanja grada u uslovima promjene društveno-političkih i ekonomskih odnosa, te promjene kulturnog sistema vrijednosti u tranzicionom i post-tranzicionom periodu. Osim arhitekture i urbanizma otvorene su i teme poput politike, ekonomije, kulture, religije i druge, opisujući savremeni kulturni kontekst prostora.

Iako ruta nije unaprijed striktno definisana, spontano se nametnula kao logičan i zaokružen dio cjeline. Na neki način je opisala nekoliko imaginarnih mostova grada Banja Luka ističući kontinuitet diskontinuiteta i nedovršenost kao njegove velike potencijale.

 

Šetnja je započela u samom središtu grada, na Trgu Krajine, što je bila prilika za osvrtanje na prazničnu reinkarnaciju Trga. Iako je Zimzograd predmet stalne stručne debate, prof. Rašković je podsjetio na važnost njegove centralne pozicije, na vrstu sadržaja koje nudi i konačno estetiku, koja je zapravo primjerena dobu godine, prazničnom raspoloženju i ukusu većine. On je izrazio bojazan da bi mjesto vjerovatno “zjapilo” prazno u uslovima pročišćene arhitektonske estetike. Nastavljajući preko Tržnice do tvrđave Kastel, prvi segment šetnje je završen opisivanjem nepostojećeg vizuelnog mosta grad-tvrđava-rijeka, te tako potrebne veze koja je stalni predmet stremljenja, ali koja nažalost nikad nije ostvarena. Tvrđava je ostala izolovano ostrvo, okruženo saobraćajnicama bez veze sa gradom i rijekom.

Ovo je bila prilika za suočavanje sa činjenicom da će ostvarenje te veze u postojećim uslovima biti sve teže i da realnost savremenog grada predstavlja fragmentacija, a ne homogenizacija urbanističkih cjelina, što je rezultat sukoba privatnog i javnog interesa. Pri tome se javni interes u ovom kontekstu svodi na najmanju moguću mjeru, koju predstavlja održivost i na kojoj bi najviše trebalo insistirati.

Sljedeći opisani imaginarni most predstavljao je istorijski pravac: džamija Arnaudija- džamija Ferhadija- tvrđava Kastel- Mala čaršija- Mejdan, kao glavna komunikacija Donjeg šehera (drugog istorijskog jezgra grada) i prva poprečna osovina razvoja grada. Bez obzira na prirodnu, istorijsku i kulturnu vrijednost ovog pravca, on takođe ostaje imaginaran. Prostorno-planska dokumentacija poslijeratnih godina nije prepoznavala vrijednosti strukture čaršije, graditeljsko nasljeđe je sistematski uništavano, a politika je težila izgradnji nekih novih poželjnih identiteta. Prema tome je u ovom kontekstu sasvim opravdana debata o smislu regeneracije ovog pravca i nivou zaštite, bez obzira na razvijenu svijest o ugroženosti graditeljskog nasljeđa i potrebi ostvarivanja komunikacijskih i vizuelnih poprečnih veza između dvije obale.

Treći imaginarni most predstavljala je šetnja na potezu između Gradskog i Zelenog mosta, koji je opisao isprekidanu pješačku komunikaciju desnom obalom rijeke Vrbas, kao i potpuno onemogućenu vezu na drugoj obali. Zanimljivo je da problem ali i potencijal ove veze predstavlja upravo prethodno spomenuta naslijeđena struktura balkansko-orijentalnog grada, sa nekoliko pojedinačnih objekata tradicionalne bosanske kuće u Banjoj Luci, čije granice parcela izlaze do same parcele rijeke. Više od opravdanja ove neostvarene veze, vrhunac ovog dijela šetnje predstavljao je prvi susret sa novoizgrađenim dječijim igralištem na gradskoj plaži kod Zelenog mosta. Ono je svojom vankontekstualnom urbanističkom postavkom i neopravdano velikom kvadraturom apsolutno devastiralo postojeću zelenu površinu, ignorišući značenje i specifičan duh mjesta u kojem su tradicionalno vladala posebna pravila ponašanja i korišćenja. Nažalost, vrijednost ovog simboličnog i važnog zajedničkog prostora je ovim potezom umnogome umanjena. Suočeni sa ovim neprijatnim iznenađenjem, učesnici šetnje su preuzeli dio odgovornosti zbog nedovoljnog informisanja o aktuelnim projektima u gradu, obećali su buduće blagovremeno reagovanje u sličnim situacijama, ali su takođe pozvali na puno veće promišljanje planiranja i uređenja otvorenih javnih prostora i odgovornije djelovanje u prostoru.

Šetnja imaginarnim mostovima je zatim nastavljena na jednom pravom mostu sa vrlo izvjesnom tužnom sudbinom – Zelenim mostom, koji će uskoro biti zamijenjen i koji će prema tome, kao specifičan prostorni orijentir i dio identiteta grada, trajno izgubiti značenje u kolektivnoj svijesti i slici grada. Ovo je bila prilika za osvrtanje na druge stare banjalučke mostove koji nakon dotrajalog vijeka trajanja na istom mjestu mogu dobiti mnoge druge funkcije. Izraženo je žaljenje za starim mostom u Česmi i inicijativa da stari most u Delibašinom selu ne doživi sličnu sudbinu.

Konačno, šetnja je završila na lokaciji najnovijeg projekta Small SCALE​ tima Istraživačkog centra za prostor – #BLink, koji takođe uspostavlja jedan imaginarni most, ekperimentišući sa ostvarivanjem veza u nekoliko pravaca. Prije svega sa vezom između objekata Kulturnog centra Banski Dvor i Narodnog Pozorišta Republike Srpske (nacionalni spomenici Bosne i Hercegovine), koja je degradirana i neprimjerena centralnom gradskom prostoru. Mreža #Blinka takođe predstavlja vezu u drugom, poprečnom pravcu pružanja, povezujući objekat bivše robne kuće Centar, koji zbog imovinskog spora već godinama stoji napušten, i posredno, objekat bivšeg kina Kozara, koji nakon privatizacije iščekuje izgradnju planiranog solitera na njegovom mjestu. Na ovom pravcu su takođe nedovoljno iskorišćeni problematični objekti Kuće Milanović  (nacionalnog spomenika Bosne i Hercegovine), te u drugom pravcu – nikad završen poslovni objekat u Vidovdanskoj ulici, Centralna banka BiH sa druge strane ulice, Paskulina ciglana itd. Prema ovome, #BLink otvara provokativno pitanje značaja posmatrane lokacije i njene uloge u definiciji urbane strukture centra, preispitujući jednako postojeću i planiranu namjenu prostora. Sa druge strane takođe nagovještava odgovor, jer prostorna instalacija zapravo ne zatvara prostor, nego ga samo naglašava i dodatno definiše, formirajući neku vrstu polutovorenog javnog prostora – kapije između dvije najprometnije banjalučke ulice, pješačke –  Ul. Bana Milosavljeviće i kolske – Ul. kralja Petra I Karađorđevića.

ICP_ Urbana setnja_ Gradski arhitekta - Mapa

Iako u Banjaluci postoji još puno imagiranih mostova koje je potrebno opisati, ovdje je ipak napravljena pauza do neke sljedeće šetnje. Na kraju je zaključeno da se jedan vrlo važan most kroz šetnju ipak ostvario – a to je most između institucije Gradskog arhitekte i Istraživačkog centra za prostor, kao i most između prof. Ivana Raškovića i članova ICP-a na obostrano zadovoljstvo i sa nadom za nastavak saradnje.

 

Ivan Rašković je beogradski arhitekta, profesor Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Beogradu i član autorske grupe AGM (sa B. Petrović i N. Jelić), čije je profesionalno angažovanje usmjereno na teoriju i praksu arhitektonsko-urbanističkog projektovanja. U nastavi je angažovan na predmetu proces projektovanja, na master diplomskom programu i specijalističkom kursu obnova i gradovi u novom milenijumu. Autor je preko dvadeset izvedenih objekata i dobitnik šest stručnih priznanja (tri priznanja Salona arhitekture, Nagrada kompanije Novosti, Nagrada Ranko Radović, Priznanje trijenala arhitekture u Nišu). Učestvovao je na 40 javnih, pozivnih i međunarodnih konkursa, na kojima je nagrađen sa devet prvih i dvadeset drugih nagrada i priznanja. Učesnik je najvažnijih nacionalnih i međunarodnih izložbi. Sa profesorom Borislavom Petrovićem objavio je monografsku studiju „TRADICIJA – TRANZICIJA / upotreba nasleđa u arhitekturi“, koja obrađuje temu upotrebe graditeljskog nasljeđa u arhitekturi, otvarajući pitanja šireg konteksta fenomena tradicije, globalnog, regionalnog i lokalnog, modernog i postmodernog. Izabran je za nacionalnog komesara Bijenala arhitekture u Veneciji za 2014. godinu. U periodu od 2009. do 2013. godine bio je predsjednik Društva arhitekata Beograda. Predsjednik je podsekcije arhitekata, sekcije projektanata Inženjerske komore Srbije od 2013. godine.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s